Blue Planet II, Final Bölümü "Mavi Gezegenimiz"
Çeviren: Sacrer İyi seyirler dilerim.
Blue Planet II'nun yapımı sırasında...
...sualtı dünyasının dört bucağını keşfettik.
Olağanüstü hayvanlarla karşılaştık.
Ve dalgalar altında yaşanan hayata dair yeni anlayışlar keşfettik.
Yıllarca okyanusların öylesine uçsuz bucaksız...
...ve içindeki canlıların öylesine çok olduğunu düşündük ki...
...yapacağımız hiçbir şey onlara etki edemeyecekti.
Ama artık yanıldığımızı biliyoruz.
Okyanuslar, insanlık tarihi boyunca olmadığı kadar fazla tehlike altında.
Son bölümümüzde...
...sorunları düzeltmeye çalışan öncülerle tanışacağız.
Okyanusun en hassas canlılarını kurtarmak için yardım eden...
...ve hayatlarını denizleri korumaya adamış insanlar.
Peki zamanımız tükeniyor mu?
Çoğu insan okyanuslarımızın karar anına geldiğini düşünüyor.
Öyleyse mavi gezegenimiz ne kadar kırılgan?
Kuzey Kutup Dairesi'nde kış.
Her sene Norveç suları okyanusun en büyük...
...vahşi yaşam manzaralarından birine ev sahipliği yapıyor.
Bir milyarı aşkın ringa balığı bu alana akın ediyor.
Blue Planet II ekibi üç yıl boyunca...
...bu hayret verici olayı belgeledi.
Devasa zenginlikteki av, sıra dışı sayıda avcıyı çekiyor.
Katil balinalar...
...ve kambur balinalar.
Fakat bu göç her zaman cömert olmadı.
Leif Notastad, Norveç asıllı bir balık uzmanı.
Norveç kıyısı boyunca asırlardır gördüğümüz...
...en önemli balık yataklarından biri.
Fakat '60'ların sonunda...
...çevremizdeki ringa balıkları bitmek üzereydi.
50 yıl önce balıkçılık o kadar yoğundu ki...
...ringa balıkları neredeyse ortadan kaybolmuştu.
Katil balinalar rakip olarak algılandı.
Yüzlercesi öldürüldü.
Anca Norveç hükümetinin getirdiği sert yasakların ardından...
...ringalar normale döndü.
Günümüzde burası tekrardan aşırı bereketli bir balık yatağı.
Bilim insanları tarafından yakından gözlenmekte.
Deniz biyologu Eve Jourdain...
...yerli katil balina uzmanlarından biri.
1982'den bu yana Norveç'te katil balinalar koruma altında.
Burada dünyadaki en geniş katil balina popülasyonu olduğu açık.
Artık burada bini geçik katil balina bulunuyor.
Ancak biz dahil, beslenecek bu kadar fazla ağız olunca...
...geçmişteki hatalarımızdan kaçınabilir miyiz?
Bu hayati soruya cevap bulmak için...
...Eve ile ekibi çoklu sensör kamera izleyicisi kullanıyor.
İzleyici ile katil balinanın avına nasıl davrandığını gözlemlemeye çalışıyoruz.
Avlanma yöntemleri ve tekneden...
...göremediğimiz sualtındaki davranışlarını.
İzleyici, katil balinaya...
...tam olarak doğru yerden takılmalı.
İşte böyle. İşte geliyor.
İyi atıştı.
En zararsız yöntem bu. Vakumlu çanaklar.
Sonrasında balinada çizik olmuyor yani.
Ki bu da hoşumuza gidiyor.
Katil balinaları incelerken...
...Eve davranışlarında rahatsız edici bir değişim fark etti.
Yemek bulmak için en kolay yolu keşfettiler.
Katil balinaların balıkçı teknelerinin...
...ağ atmasını beklediğini gözlemledik.
Yemek zili gibi.
Sonra bölgedeki tüm katil balinalar toplanıyor.
Birçok ringa ağdan kurtuluyor.
Katil balinaların istediği şey de tam olarak bu.
Eve'in tanık olduğu kadarıyla bu yeni taktik oldukça tehlikeli.
Ağların etrafında yiyecek arayan katil balinaların...
...davranışını gözlemlemek için oradaydık.
Büyük, ergin bir erkeğin...
...ağın içinde kapana kısıldığını fark ettik.
Balıkçılar ağı çekmeye başlayınca...
...katil balina paniklemeye başladı ve olabildiğince asılmaya çalıştı.
Katil balina hayatı uğruna mücadele veriyordu.
Sıkı kurallara göre balıkçılar...
...ağlarını açmadan önce izin almak zorundalar.
Fakat izni almak uzun sürdü.
Uzun bir süreçti.
Balinanın çatlayarak öleceğini zannettik.
Şükür ki balıkçılar nihayet ağlarını açarak...
...bitkin düşen katil balinayı salmak için izni aldı.
Katil balinanın kurtulduğunu ve ailesine döndüğünü...
...görmek cidden rahatlattı.
Deniz memelileri ve insanların böyle doğrudan rekabetinde...
...kaza kaçınılmazdır.
Katil balinaya izleyici yerleştirildikten iki gün sonra...
...izleyici çıkıyor ve Eve almaya gidiyor.
İzleyicinin içi sırlarla dolu.
Çünkü birkaç gündür balinanın üzerindeydi...
...ve balinaların ne yaptığını gözler önüne serecek.
Kameradan çıkarılan görüntüler avlanma tekniğini detaylıca gösteriyor.
Balık sürüsünün altından dalıyor...
...ve takla atıyorlar.
Kuyruk vuruşu ringaları sersemletiyor.
Eve, katil balinaların ne kadar balık indirdiğini bile hesaplayabiliyor.
Tek kuyruk vuruşuyla 30 ringaya kadar öldürebiliyorlar.
Ardından inanılmaz olan şey...
...gruptaki tüm bireylerin ölü ringaları aralarında paylaşması.
Burada tek beslenen katil balinalar da değil.
Kambur balinalar da ziyafete çekiliyor.
Onların da üstünde izleyici var ve gözlemleniyorlar.
Balık uzmanı Leif'e...
...ne kadar ringanın yendiğine dair tam bir açıklama sağlıyor.
Balinalar muhtemelen balıkların %1'den daha azını yakalıyor.
Balıkçılar da %10'undan daha azını.
Buradaki dengeye göre herkese yetecek kadar var.
Sürdürülebilir ve uzun zamanlı sürdürülebilir şekilde...
...depo etmeyi başarsak bile bu böyle.
Fakat okyanustaki balık yataklarının yaklaşık üçte birinin...
...fazla sömürüldüğü tahmin ediliyor.
Ringaların kayda değer düzelişi...
...balık yatakları dikkatlice idare edilirse olacaklara örnek niteliğinde.
Denizlere olan eziyetimizin birçok etkisi var.
Bazıları tahmin edilebilir...
...ama başkaları da var ki, epey bir şaşırtıcı.
Güneydoğu Asya.
Buradaki mercan kayalıkları gezegenin en zenginlerinden.
Deniz biyologu Steve Simpson...
...canlı mercan şehirlerinde yaşayan hayvanlar için...
...sesin ne kadar önemli olduğunu keşfediyor.
Sualtını dinleyerek daha yeni anlıyoruz ki...
...balıklar türlü sesler çıkarıyor.
Karşı cinsin ilgisini çekmek için...
...avcıları korkutmak için ses kullanıyorlar.
Patlak sesi, hırıltı, şırıltı, çat sesi duyuluyor.
Sualtında yeni yeni hakim olduğumuz başka bir dil konuşuluyor.
Gelişmiş, çok yönlü hidrofon kullanarak...
...Steve bu sıra dışı koroyu kimin hangi sesi çıkardığını...
...çözerek anlama çabası içinde.
Hele bir balık var ki oldukça çenesi düşük.
Resifin en ünlü vatandaşı olabilir.
Palyaço balığı.
Belgeselin çekimleri sırasında...
...bu özel siyah palyaço balığı ailesini takip ettik.
Yumurtlayacak uygun bir yer arayışındaydılar.
Pek sesli bir ilişki.
Palyaço balıkları için ses en önemli etken.
Tüm gün boyunca birbirleriyle konuşuyorlar.
Baskınlık ve itaat gözleniyor. Öbürleri birbirine sesleniyor.
Görünen o ki, sesi ayrıca...
...resifte avlanan avcılardan korunmak için kullanıyorlar.
Mercan alabalığı buna dahil.
Bu çakma alabalık, palyaço balığını kandırabilecek mi?
Anında tepki veriyorlar.
Bir avcıyı taklit ederek..
...Steve, balıkları tehlikeye atmadan uyarı çağrılarını kaydedebiliyor.
Dişinin derinden gelen nabız sesini duyabilirsiniz.
Mercan alabalığını korkutmaya çalışıyor.
Yavrular ise patlıyor. Pat, pat, pat.
Sanki "İyiyim. Hayattayım." diyorlar.
Seslerden oluşan gerçek bir dil kullanıyorlar.
Sırf mercan alabalığına karşı koloniyi savunmak amacıyla.
Ancak bu keşif ciddi bir endişeye yol açtı.
Balıklar avcıya karşı sesler çıkarıyorlardı.
Ama tekne geçtiği anda tamamen dikkatleri dağıldı.
Onca ses balıkların davranışının değişmesine sebep oldu.
Tekne gürültüsünün içinde seslerini duyuramayınca...
...aile birbirini tehlike konusunda uyaramıyor.
Şimdi saldırıya açıklar.
Kaç tane teknenin geçtiğini hesap edin.
Gemileri, deniz sondajlarını.
Okyanusta çıkardığımız seslerle...
...doğal, biyolojik sesi bastırdığımızı anlayacaksınız.
Hayvanların birbiriyle iletişim kurma yetilerini ellerinden alıyoruz.
Bu sesler resifte yaşayan balıklara ciddi sorunlar yaratabilir.
Çünkü yavruları yumurtadan çıktıkları anda denizde sürükleniyor.
Burada geriye yüzecek kadar güçlenene dek beslenip büyüyorlar.
Resifi bulmak için ise sesi kullanıyorlar.
Dinliyorlar. Duyabildikleri seslere kulak kabartıyor...
...ve hangi resife yerleşmek istediklerine böyle karar veriyorlar.
Ama okyanusa kattığımız bunca gürültü nedeniyle...
...resifi duyabilmeleri mucize olur.
İnsan ürünü ses artık okyanusun her tarafında.
Bu da her çeşitten deniz canlısını etkiliyor.
Küçücük balıktan tutun da...
...devasa balinalara kadar.
Lakin Steve bunların çözümü olduğunu düşünüyor.
Okyanustaki gürültü gerçek bir sorun.
Ama bunu kontrol edebiliriz.
Sesi nerede çıkardığımıza...
...ne zaman çıkardığımıza karar verebiliriz.
Çıkardığımız sesi doğrudan düşürebilir...
...ve buna hemen bugün başlayabiliriz.
Henüz çıkardığımız sesin...
...okyanus canlılarına etkisini yeni yeni anlıyoruz.
Kirliliğin diğer çeşitleri ise hepimize tanıdık
Birkaç asır önce icadından beri...
...plastik, günlük yaşamımızın ayrılmaz bir parçası olmuştur.
Fakat her sene sekiz milyon kadar plastik...
...okyanusa atılıyor.
Okyanusta plastik ölümcül olabilir.
Blue Planet II çekimleri esnasında...
...ekiplerimiz tüm okyanuslarda plastik buldu.
En ıssız bölgelerde dahi.
Güney Georgia.
Antarktika'nın 1,5 km kuzeyinde...
...bu izole ıssız yer çok sayıda penguen...
...ve deniz fili için yavrulama yeri.
Ayrıca gökyüzündeki en büyük kuşun...
...favori yuvalama mekânı.
Gezginci albatros.
Burada yaşlı anne-babanın yavruları hayatta kalsın diye...
...en iyi şansı tanımak için aldığı uzun yolları öğrendik.
Özverili ebeveynlerin her biri yavrularını beslemek amacıyla...
...balık ve kalamar arayışında kilometrelerce yolculuk ediyor.
Tüm çabalarına karşılık...
...albatros kolonisinin başı belâda.
Lucy Quinn, Britanya Antarktik Araştırma ekibinin bir üyesi.
Son 40 senedir buradaki kuşları araştırıyor.
Sadece uzun zamanlı araştırmalara bakarak...
...bu canlıları anlamaya başlıyorsun.
Albatrosların sayısında 10 yılı aşkın süredir azalma var.
Azalmanın birkaç muhtemel sebebi mevcut.
Denizde yiyecek ararken...
...albatros, balıkçılık ekipmanına takılarak boğulabilir.
Ancak Lucy özellikle ailenin...
...yavru için getirdiği yiyeceklere dikkat ediyor.
Albatroslar sindiremedikleri besinleri öksürerek çıkarabiliyor.
Bundan ne yediklerini öğreniyoruz.
Sağlıklı albatros yavrusunun yedikleri arasında kalamar gibi besinler olmalı.
Kusmuktan çıkan kalamar gagalarını bulabiliyoruz.
Balıklar da var. Kılçık da bulabiliyoruz yani.
Gel gelelim bu yavrular epey bir farklı şeyle besleniyorlar.
Zavallı yavrunun çıkarmak zorunda kaldığı plastikler bulduk.
Naylon torba.
Yemek ambalajı var. Pirince benziyor.
Yavru şanslıymış ki midesinden çıkarabilmeyi başardı.
Tüylenmeden evvel içinde plastik kalmaması için...
...umut ediyoruz.
Başka yavrular için plastik ölümcül olabilir.
Ne yazık ki plastik bir kürdan midesini delmiş.
Bu kadar küçük bir nesne kuşu öldürebildi.
İzlemesi çok üzücü.
Lucy yuvaların çevresinde bulduğu plastiği toplayıp kaydediyor.
Sadece geçen sezonda kuşların çıkardıkları bunlar.
Bu daha görünen yüzü.
Sırf bunları bulduk çünkü.
Geri getirildiğini görmediğimiz kim bilir daha ne kadar çok var.
Çöplerin kaynağını öğrenmek amacıyla...
...Lucy ile ekibi ergin kuşlara GPS vericisi taktı.
Kendilerine ve yavrularına geri götürmek amacıyla...
...yiyecek bulmak için nereye gittiklerini gösteriyor.
Binlerce kilometre öteden plastik toplayabileceklerini görüyoruz.
Denize atılan ya da insanların evinden...
...topladıkları plastikler.
Plastikler nehre düşüyor ve nehirler de denize dökülüyor.
Issız kesimlere mahsus bir sorun değil yani.
Dünya çapında gerçekleşiyor.
Okyanuslara giren çöpler ise bizim.
Bu sorunu çözmesi gereken biziz.
Okyanusun bazı kesimlerinde...
...kilometre kare başına bir milyonun üzerinde...
...çöp düştüğü tahmin ediliyor.
Sudaki yaşamı...
...ne kadar ciddi etkilediğini yeni yeni öğrenmeye başlıyoruz.
Birleşik Devletler'in doğu sahillerinde...
...araştırmacılar, genç yunusların gizemli ölümlerini soruşturuyor.
Ekibin başındaki kişi Dr. Leslie Hart.
Genç gibi görünüyor. Bir yaşını biraz geçmiş.
Yunusun ölüm sebebine dair daha fazla bilgi edinmeye çalışacağız.
Genç yunusları böyle görmek...
...çok genç yunusları, her zaman yürek parçalayıcıdır.
Leslie doku örneği alıyor.
Kimyasal analizleri kritik kanıtlar sağlayabilir.
Hayvanlarda belirlediğimiz yüksek toksin seviyesi bizi şaşırtıyor.
Genç yavrular çeşitli sebeplerden ötürü ölüyor.
Fakat insan yapımı toksinlerin büyük rol oynadığını düşünüyoruz.
Plastik de sorunun bir parçası olabilir.
Okyanusa girdiği gibi...
...plastik ufak parçalara ayrılıyor.
Mikro plastik.
Okyanuslara dökülen endüstriyel kimyasallarla birlikte...
...potansiyel olarak toksik bir karışım oluşuyor.
Küçük organizmalar...
...küçük plastik parçalarını yemekle karıştırabiliyor.
Daha büyük organizmalar planktonu yiyor.
Büyük balık, küçük balığı yiyor...
...ve böyle devam ediyor.
Yunuslar bu besin zincirinin başında geliyor.
Şimdi düşünülene göre, kirleticiler dokularında öyle çok birikiyor ki...
...annenin bozuk sütü yavruyu öldürebilecek nitelikte.
Endüstriyel kirlilik ve plastik atıkların bir köşeye atılması...
...okyanustaki tüm yaşamın iyiliği adına ele alınmalı.
Dünya çapında insanlar en çok tehlike altında olan...
...deniz canlılarını korumaya hayatlarını adıyor.
Karayipler'de de olduğu gibi.
Her sene sadece birkaç adada...
...kayda değer bir olay gerçekleşiyor.
Güneş batınca...
...dev sürüngenler karaya çıkıyor.
Bu şahane yaratık yumur...
Hay aksi.
Yumurtlamak için hazırlanıyor.
Kaplumbağaların en büyüğü.
Deri sırtlı.
Kütleleri yarım tona kadar ulaşabilir.
Ataları 100 milyon yıl kadar önceye kadar dayanıyor.
Dinozor çağına kadar.
Son zamanlarda ise sayıları feci bir düşüş sergiliyor.
Ancak Karayipler'de hâlâ umut var.
Deri sırtlı kaplumbağalar denizden çıkıyor.
Amaçları kuru kuma yumurtlamak.
Ancak sudan çıkınca bu devasa canlılar avcılara kolay hedef oluyor.
Trinidad'ta küçük bir balıkçı köyünde...
...Len Peters bunu ilk elden yaşadı.
Çocukluğum kaplumbağa eti yemenin normal karşılandığı bir evde geçti.
Buzdolabı sürekli et doluydu.
Herkes ama herkes kaplumbağa yakalardı. Anne ile babam dahil.
Nesilleri tükenmeyle karşı karşıya kalan...
...deri sırtlılar hakkında okuduğum makalelerden sonra her şey değişti.
Kimsenin umurunda değildi. Benim ilgimi çekmişti.
Len, deri sırtlıların geleceğinin sorumluluğunu üstlendi.
Kaplumbağaları korumak için geceleri plajda devriyeye başladı.
Cesurca bir hareket.
Muazzam bir direnç gördük.
Geceleri bize taş atarlardı.
Beni aşağıladılar, bana sövdüler.
Pala kullanarak fiziksel olarak benimle boğuşmaya çalıştılar.
Önceleri aşırı saldırı altındaydım.
Len, kaplumbağaları kurtaracaksa...
...bütün toplumu kendi tarafına çekmek zorundaydı.
Köylülerin, bu hayvanların varlığından faydalanması için...
...bir yöntem bulmalıydık.
Turistleri plajı ziyaret etmeleri için teşvik etti.
Bazı köylüleri de rehber olmaları için eğitti.
Kaplumbağaların geleceğini garanti altına almak için...
...mesajı gelecek nesillere taşıdı.
Deri sırtlıların ulaşabileceği en büyük kütle nedir?
Shanie.
- 900 kilo. - Doğru.
Deri sırtlılar 900 kiloya kadar ulaşabilir.
Kocaman bir kaplumbağa.
Len'in sıkı çalışması meyvelerini verdi.
Artık insanların davranışları da değişti.
Köylülere ulaşmamız uzun sürdü.
Fakat yavaş yavaş onları da aramıza kattık.
Eskiden olsa şu an hayvanları avlayacak kaçak avcıları...
...koruma programına aldık.
Ergin kurbağaları korumanın yanında...
...ekip suyun yükselmesiyle sualtında kalabilecek yumurtaları da topluyor.
Yumurtalar denize çok yakın bırakılmışsa...
...yerlerini değiştirerek onları tekrar gömüyoruz.
Halkın çabaları sayesinde...
...kaplumbağaların talihi olağanüstü biçimde değişti.
Dünyada deri sırtlıların en çok yuvaladığı...
...plajın burası olduğu düşünülüyor.
Yuvalama sezonunun zirvesinde başladığımızda...
...rakamlar geceleri 30-40 kaplumbağaydı.
Şimdi ise 500'ü aştı.
20 yılda gece başına...
...40 kurbağadan 500'e çıktı.
Yumurtadan yeni çıkan kıymetli yavrulara da el uzanıyor.
Gündüz doğanlar toplanıyor...
...ve aç kuşlardan uzak denize güvenli bir şekilde bırakılıyor.
Bu ufak deri sırtlı binbir badireye göğüs gerecek.
Sonrasında yumurtadan çıktığı bu plaja yetişkin olarak dönecek.
Göğüs gerdiği badireler, okyanuslara verdiğimiz...
...zarar sebebiyle büyük bir artışa maruz kalacak.
Bol şans küçük deri sırt.
Plajlardaki yumurtlama bölgelerini korumak...
...bazı deniz hayvanlarının talihini arttırabilir...
...ama açık denizi gezinirken onları himaye etmek çok daha güç.
Burada savunma imkânı oldukça az.
Her gece binlerce kilometrelik iğneli misina denize atılıyor.
Denilen o ki, dünyayı iki kez sarmaya yetecek kadar misina var.
Katedralleri içine çekecek büyüklükteki ağlar...
...tek seferde binlerce ton balık yakalamakta.
Köpekbalıkları gibi uzun mesafeli yolcular bilhassa tehlikede.
Senede on milyonlarcasının öldürüldüğü tahmin ediliyor.
Denizdeki en büyük balık da buna dahil. Balina köpekbalığı.
Köpekbalığı biyologu Jonathan Green bu olağanüstü canlılar için...
...zamanın tükenmesinden endişeli.
Muhtemelen büyük çapta avlanıldıklarını biliyoruz.
Yılda binlercesi, on binlercesi yakalanıyor olabilir.
Gerçekten de doğruysa...
...böylesine bir avcılık baskısına ne kadar dayanırlar bilemiyoruz.
Onları kurtarmak için Jonathan doğum yaptıkları yerin...
...gizemini çözemeye uğraşıyor.
İlk kez buranın olabileceği yere dair bir ipucu var.
Hamile balina köpekbalıklarının Pasifik Okyanusu'ndan...
...Galapagos'taki Darwin Adası'na yolculuk ettiği düşünülüyor.
Jonathan, hamile balinaya...
...çoklu sensör kamera izleyicisi takmaya çalışacak.
Tamamdır. Hazırım.
Bu köpekbalıkları bölgede sadece birkaç gün kalıyor.
Tek fırsatı bu olabilir.
Köpekbalığı tehlikeli derinliğe inmeden Jonathan izleyiciyi takmalı.
İzleyici, otomatik olarak çıkmadan evvel iki gün boyunca...
...izbandutun yüzgecinde kalacak.
Geri alındığında ise bazı sıra dışı davranışları gözler önüne seriyor.
Muhteşem, harika.
İpeksi köpekbalığı önden balinaya sürtüyor. Sağından.
İpeksi köpekbalıkları, balinanın sert derisine sürtünüyor.
Parazitlerden kurtulmak için olabilir.
Yırtıcı köpekbalıkları yüzey suyunu her türden genç balığa...
...tehlikeli kılıyor.
Beklemede bir sürpriz var.
İzleyicinin derinlik sensörüne göre balina 600 metre...
...derinliğe dalmış durumda.
Ancak aşağısı kameranın göremeyeceği kadar karanlık.
Jonathan'ın doğum yapıyorlar mı öğrenmesinin tek yolu...
...aşağı inerek bakmak.
Karanlığın ardında bir silüet beliriyor.
Başka bir devasa balina köpekbalığı.
Şuna bakın hele. Bize bakıyor. Direkt bize bakıyor.
Devasa.
Karnına bakın. Tamamen şişmiş.
Büyük hamile bir dişi.
Dönüyor. Dönüyor.
Kanıtlamak için onu takip edebiliriz. Denizaltında onları takip edebiliriz.
Onları karanlığa götürüyor.
Kapsül kontrolü. 100 metreyi geçiyor ve alçalıyorsunuz.
- İnişe geçiyoruz. - Bir miktar hızlandı sanırım.
Dişi çok hızlı.
Karşıdan gelen kuvvetli akıntı da eklenince denizaltı ayak uyduramıyor.
Fakat ilk kez, Jonathan kendi gözleriyle...
...dişinin gittiği yeri görebilir.
Darwin Adası'nın sağlayabileceği bilhassa fayda...
...yeni doğan yavrulara yırtıcıların erişemeyeceği güvenli bir barınak.
Okyanusları aşan bu devlerin gelişim yılları için...
...kusursuz koşullar.
Tek kelimeyle inanılmazdı.
Ömür boyu hayâlim.
Hamile balina köpekbalıklarının deniz tabanındaki...
...bu çok derin bölgeyi ziyaret etmeleri keşfi...
...izbandutların yavru yetiştirdiği yer olmasının kuvvetli bir kanıtı.
Bu bölgede doğum yaptıklarını gerçek anlamda kanıtlayabilirsem...
...devletlere giderek şunu demek için yeterli bilgimiz olacak...
..."Göç ettikleri rotayı koruma altına almalısınız."
Ancak ve ancak o zaman bu güzel okyanus gezginlerine...
...hakiki bir koruma sağlayabiliriz.
Günümüzde uluslararası sularımızın %1'den daha azı korunmakta.
Birçok okyanus canlısının geleceğini garantiye alacaksak...
...koruma alanlarının oluşturulması lüzumlu.
Uluslararası işbirliği gerekecek.
Gel gelelim bu konuda da umut var.
Durumu düzeltebiliriz.
Önceden de düzeltmiştik.
Asırlar boyu dünyanın dünyanın açık deniz ulusları...
...büyük balinaları nesilleri tükenme raddesine gelene dek avladı.
Ardından 1986 yılında, bu uluslar toplandı...
...ve ticari balina avcılığına son vermekte karar kıldı.
Günümüzde birkaç ulus balina avını sürdürse dahi...
...büyük balinaların bazıları sayıca düzelme sürecinde.
Sri Lanka'yı saran tropik denizlerde...
...devasa balina toplanmalarına dair hikâyeler mevcut.
2009'da iç savaş sona erdiğinde...
...yerli halk bir kez daha sularda balık avına çıkabildi.
Kısa süre sonra asırlardır görülmeyen cinste...
...ispermeçet balinası toplanmaları duyuldu.
Deniz kılavuzu Daya bu balıkçı öykülerinin ardındaki gerçeği...
...öğrenmeyi kafaya koydu.
Balıkçılar, buranın biraz kuzeyinde sürüyle balina olduğunu söyledi.
Belirli bir rakam vermediler...
...ama büyük sayıdaymış, bir-iki adet değil anlayacağınız.
Bayağı çok yani.
Üç senesini aldı...
...ama nihayet bu söylentileri destekleyecek kanıt bulmuştu.
Yanımızdan 15 kadar ispermeçet balinası geçti.
Sonra dört tane daha geçti.
40 kadarı da geçince artık saymaya başladım.
Hâlâ gelmeye devam ettiler, ben de nerede kaldığımı şaşırdım.
Yaklaşık 300 ispermeçet gördüğümüzü tahmin ediyorum.
İspermeçet balinaları bir zamanlar kıyıma uğramıştı.
Katliam devam ederse türlerinin...
...tükenme tehlikesi altına gireceği düşünüldü.
Ancak şimdi, en azından burada, devasa miktarda görünüyorlar.
Bence gelme amaçları beslenmek, çiftleşmek ve yavrularını büyütmek.
Onların tatil yeri gibi bir yer olmalı burası.
Şu an dünyada ispermeçet balıklarının böyle toplandığı...
...bir yer var mı emin değilim.
Bazı balina popülasyonları hâlâ düşüşte olsa bile...
...bu tarz manzaralar, açık deniz uluslarının bir araya gelince...
...şaşılası sonuçlar verebileceğinin kanıtı.
Lakin bugün okyanuslar küresel ölçüde tehditle karşı karşıya.
Büyük Set Resifi.
Dünya üzerindeki en büyük mercan kayalığı sistemi.
Burada balıkların zekâsını gösteren hikâyeler çektik.
Örneğin marifetli uzundiş balığı...
...favori mercan örsünü kullanarak kabuklu hayvanı kırdı.
Bu hayret verici davranışı yerli bilim insanı Alex Vail...
...yakından inceledi.
Percy ismini verdik. "İnatçı Percy."
Çünkü ilk kabuğu bir saatte falan açtı.
50 seferi aşkın vurmuştur...
...ama durmadan devam etti ve sonunda açmayı başardı.
Alex, çocukluğundan beri Büyük Set Resifi'nde...
...en ıssız adalarından biri olan Lizard'ta.
Resifin içini dışını biliyor.
Ancak 2016'da Blue Planet II için çekim yaptığı sırada...
...Alex bir felâkete tanık oldu.
Çekime başladığımızda her şey yolundaydı.
Resif canlıları tamamen sağlıklıydı.
Ama son birkaç haftada her şey değişti.
Böylesini hiç görmemiştim.
Isınan okyanus ile...
...El Niño isimli öngörülmez bir hava olayının birleşimi...
...denizin sıcaklığını rekor seviyelere çıkardı.
Bunun mercan kayalığında yıkıcı bir etkisi oldu.
Sıcaklık, hermatipik kayalıklarının besleyici alglerini yitirmesine...
...beyaz iskeletlerini açıkta bırakmasına yol açtı.
Sıcaklık düşmeyince de beyazlayan mercan yavaşça öldü.
Bu seneki beyazlama Büyük Set Resifi tarihindeki...
...en büyük beyazlamaydı. Lizard Adası'ndaki resifte dallanan...
...mercanların %90 kadarı öldü.
Burada yaşayan diğer canlılar için feci sonuçlar da doğurdu.
Percy etrafta yüzüyor.
Asıl üzücü olan kalesinin beyazlamaya başlaması.
Mercanlarımızı kaybedersek uzundiş balıklarını kaybetme ihtimalimiz de var.
Çocukluğunuzdan bu yana daldığını yerlerin...
...moloza dönüştüğünü görmek aşırı üzücü.
Gördüğüm anda maskemin içinde ağlamaya başladım.
Beyazlamanın yarattığı yıkımı.
Son üç yıl içinde...
...dünyadaki mercan kayalıklarının üçte ikisinin...
...okyanustaki sıcaklık artışından muzdarip olduğu düşünülüyor.
Karşılaştıkları tek zorluk bu da değil.
Araştırmalar okyanusun temel kimyasının...
...nasıl değiştiğini gösteriyor.
Profesör Chris Langdon kabukların üstüne seyreltik asit dökerek...
...denizlerimizin geleceği için bunun ne anlama gelebileceğini gösteriyor.
Gerçek okyanustan ne kadar fazla asidik?
Okyanus pH'ından daha konsantre...
...ama süreci hızlandırdığı için görsel olarak algılayabiliyoruz.
Olan şey, kalsiyum karbonattan olma bu deniz kabuklarını...
...asidin çözmesi durumudur.
Mercan kayalıkları da kabuklarla aynı maddeden.
Eminim okyanusta şu anda gerçekleşmiyordur bu. Şu an.
Burada izlediğimiz okyanusta olanlardan daha dramatik.
Ama kabuklar ve resif gerçekten çözünüyor.
Mercan kayalıkları bu asrın sonunda yok olabilir.
Bunun sebebi ne mi? Karbondioksit.
Deniz suyunda çözünerek karbonik asit oluşturuyor.
Atmosferdeki karbondioksit miktarı arttıkça...
...okyanuslar daha da asidikleşiyor.
Veriler gösteriyor ki, fosil yakıt tüketimi...
...karbondioksit seviyesindeki artışın ana gerekçesi.
İnsan eseri olduğu şüphe götürmez diyorsun.
Şüphe götürmez.
Ancak Chris, her şeyin tamamen yitirilmediğini düşünüyor.
Tek yapmamız gereken, tek diyorum, CO2 emisyonunu indirgemek.
Doğal fosil yakıttansa yenilenebilir yakıta...
...rüzgar ve güneş enerjisine yönelebiliriz.
Böylece en kötü durumun...
...yaşanmasına hacet yok. - Bu şekilde düzelecek mi?
Kesinlikle. Geleceğin böyle olmasına gerek yok. Bize bağlı.
İklim değiştikçe denizler ısınıyor.
Okyanuslarımız ciddi manada bundan etkileniyor.
Bu durum en iyi kutuplarda gözlenebiliyor.
Antarktika.
Blue Planet II ekibinin en tutkulu seferiydi.
Tarihte ilk defa insanlı bir denizaltı...
...bin metre derinliğe dalmaya...
...ve Antarktik deniz tabanına ulaşmaya çalışacak.
Bilinmeyene doğru gerçek bir yolculuk.
Kapsül kontrolü. 40 metreyi geçiyorsunuz. Tamam.
Bu tarihi dalışta ekibin liderliğini...
...derin deniz uzmanı John Copley üstleniyor.
Bu manzaranın ilk görüntüsünü aldık.
Çevremizdeki yaşam dokusu şaşılası derecede.
Aşırı güzel.
Denizaltı dalışı John'a bu zengin ekosistemin çalışması hakkında...
...bambaşka bir bakış açısı sağlıyor.
Ayrıca burada okyanusun nasıl değiştiğini...
...soruşturmak için eşsiz bir fırsat da kazanıyor.
Aşağıda denizdeki yaşamı izlerken...
...denizaltları çevrenin nasıl olduğunu da gözlemliyor.
Sıcaklık ve tuzluluk oranını da ölçüyoruz bu yüzden.
Gezegenimizin hayati kısımlarında gerçekleşen değişimleri...
...umuyoruz anlamamızı sağlayacak.
Tam bir görüntü elde edebilmek amacıyla John...
...derin deniz sıcaklık sondası da indiriyor.
Aldığı veriler deniz ve hava sıcaklığındaki yükselişin haritasını...
...çıkarmak amaçlı uluslararası bir girişime katkıda bulunuyor.
Verilerin gösterdiklerinden beni şaşırtan asıl şey...
...burada durumların çabucak değişiyor olması.
Keşfedilmemiş bir bölgeye gidiyoruz.
Yükselen sıcaklığın etkisini...
...tamamıyla idrak edebilmek için John, gökyüzüne çıkıyor.
Buradan buz sahanlıklarının eriyip parçalanmasıyla oluşan...
...buz dağlarının sayı ve boyutlarını kayıt altına alabilir.
Çevremizde görülen sahanlıklar Antarktik'te gerçekleşen sürecin...
...büyüklüğü hakkında size bir fikir veriyor.
Yüzen sahanlıklar ayrılırken binlerce yıldır buzdan arazide...
...kapalı kalan suyun denize boşalmasına izin veriyorlar.
Deniz seviyesinin böylece yükseleceği düşünülüyor.
Buz sahanlıkları ayrılırsa baraj kapakları açılır.
Yukarıdaki buz denize daha hızlı karışacak...
...ve böylece deniz seviyesi yukarı çıkacak.
Şu an yaşanan olay hepimizi etkilemekte.
Daha şimdiden Miami gibi şehirler tehlike altında.
Bilim insanları bu yüzyılın sonuna kadar...
...bir ya da iki metre yükselebileceğini düşünüyor.
Bu yaşanacak olursa şehrin bazı kesimleri kesinlikle sualtında kalacak.
Dünya çapında yüzlerce milyon insan sahile yakın oturuyor.
Deniz seviyesinin yükselişiyle hayatları da ciddi şekilde etkilenecek.
Artık hareketlerimizin, dünyanın okyanuslarında kayda değer...
...bir etki bıraktığı açık.
Bu belgeselin yapımı için harcanan dört yıllık zaman diliminde...
...yaşanan değişimlerin çoğuna ilk elden tanık olduk.
Ayriyeten hayatlarını okyanusun geleceğini korumaya adamış...
...erkek ve kadınlarla birlikte çalıştık.
Okyanuslar bize oksijen veriyor...
...sıcaklığı düzenliyor...
...bize yiyecek ve enerji ikmali sağlıyorlar.
Sağlıklı okyanusu olmayan bir dünya hayal bile edilemez.
Hâlen kaynaklarımızı boşa harcadığımız...
...okyanuslarımızı zehirlediğimiz tutumu değiştirebilecek...
...kapasitemiz olduğunu düşünüyorum.
Sağlıklı okyanusları olan bir gelecek bekleyebiliriz.
Geleceğe baktığımda çabalarımız birazcık daha...
...artarsa, inanıyorum ki...
...bu hayvanlar hayatta kalma şansını elde edecek.
Bence günlük hayatımızda yaptığımız kişisel seçimlerin...
...sorumluluğu üstlenmek hepimize düşüyor.
Herkesin yapması beklenebilecek şey bu.
Anlamı olan da günlük yaptığımız bu seçimler.
Tarihimizde benzeri olmayan bir aşamaya geldik.
Daha önce gezegenimize yaptıklarımız konusunda...
...böylesine farkındalığımız olmadı.
Ve daha önce buna müdahale etmeye yetecek gücümüz de olmadı.
Muhakkak mavi gezegenimizle ilgilenme sorumluluğu bize düşüyor.
İnsanlığın geleceği...
...ve elbet Dünya üzerindeki tüm hayatın geleceği...
...artık bize bağlı.
Çeviren: Sacrer twitter.com/Sacrer_ Esen kalın.